زهرا قا ضي

روايت‌ مريم‌ با طرح‌ پرسشي‌ آغاز مي‌شود كه‌ تاپايان‌ ذهن‌ خواننده‌ را به‌ چالش‌ مي‌گيرد. اگر مقصود از طرح‌ سوره‌ مريم‌، معرفي‌ عيسي‌ مسيح‌ است‌ چرا اين‌ سوره‌ مريم‌ نام‌ گرفته‌؟ نويسنده‌، علي‌ طهماسبي‌، در پي‌ اين‌ سئوال‌ دو رويكرد متفاوت‌ انجيل‌ها و قرآن‌ را درباره‌ مريم‌ بررسي‌ مي‌كند.

زن‌ در عهد عتيق‌ عنصري‌ گناه‌ آلود معرفي‌ مي‌شود كه‌ با خود گناه‌ را به‌ اين‌ جهان‌ مي‌آوردو در پي‌ گناه‌ نخستين‌ زن‌، زمين‌ هم‌ كه‌ نماد زن‌ است‌ ملعون‌ مي‌شود و اين‌ لعنت‌ها به‌ فرزندان‌ زن‌ نيز كشيده‌ مي‌شوند. در عهد جديد نيز اين‌ نگرش‌ ريشه‌ دوانيده‌ و مريم‌ به‌ عنوان‌ زن‌، حتي‌ در مقام‌ مادر مسيح‌ باز هم‌ مورد بي‌ توجهي‌ قرار گرفته‌، تا جايي‌ كه‌ از قول‌ مسيح‌ به‌ مادرش‌ آمده‌: اي‌ زن‌ مرا با تو چه‌ كار است‌؟

ديگر اين‌ كه‌ در انجيل‌ها، مريم‌ شخصيت‌ اصلي‌ و كانوني‌ نيست‌ اما نويسنده‌، رويكرد قرآن‌ را به‌ مريم‌ مثبت‌ تلقي‌ كرده‌ و نام‌ مريم‌ را بر اين‌ سوره‌، به‌ نقطه‌ كانوني‌ تبديل‌ شدن‌ مريم‌ به‌ جاي‌ مسيح‌ دانسته‌ است‌.

همچنين‌ سخن‌ مسيح‌ را در آيه‌ 32 در مورد مادر، حكايت‌ از توجه‌ مثبت‌ قرآن‌ در اين‌ سوره‌ به‌ زن‌ و عنصر مادرانه‌ مي‌داند.

درباره‌ پنج‌ حرف‌ مقطعه‌ كه‌ در ابتداي‌ سوره‌ مريم‌ آمده‌ نيز نويسنده‌ به‌ نوعي‌ رمزگشايي‌ رسيده‌ است‌ و مخاطب‌ اين‌ رمزها را كاهنان‌ يهود مي‌داند. سپس‌ متناسب‌ با رويكرد قرآن‌، به‌ داستان‌ ذكريا مي‌پردازد آنگاه‌ كه‌ پايان‌ عمر خويش‌ را با نگراني‌ مي‌نگريست‌ و نوميدانه‌ در انتظار كسي‌ بود تا ميراث‌ آل‌ يعقوب‌ را به‌ او سپارد. پاسخ‌ انتظار و نگراني‌هاي‌ ذكريا، يحيي‌ (بشارتگر حيات‌) است‌ كه‌ «پيش‌ از آن‌ خداوند براي‌ او همنامي‌» قرار نداده‌ بود.

از آيه‌ شانزدهم‌ كه‌ داستان‌ مريم‌ آغاز مي‌شود هر چند سخني‌ از دغدغه‌ مريم‌ در قرآن‌ به‌ ميان‌ نيامده‌ اما او را زني‌ معرفي‌ مي‌كند كه‌ طي‌ مراحل‌ رشد، با روح‌ جمعي‌ قبيله‌ و سپس‌ با روح‌ خداوند پيوند مي‌خورد و با آگاهي‌ خويش‌ حامل‌ كلمه‌ مي‌شود كه‌ «قدرت‌ تميز و تشخيص‌» را در آن‌ روزگار آشوب‌ زده‌ به‌ ظهور مي‌رساند و توطئه‌ دين‌ فروشان‌ را آشكار مي‌كند.

آنچه‌ قابل‌ توجه‌ است‌ اينكه‌ قرآن‌ اينگونه‌ فرزنددار شدن‌ را كه‌ حاصل‌ فراروي‌ آگاهانه‌ از مرز «بودن‌» است‌ منوط‌ به‌ گذر از فرديت‌ و آرزوي‌ نجات‌ براي‌ همگان‌ مي‌داند و رنگ‌ جنس‌ پرستي‌ بر آن‌ نزده‌ است‌.

اينجاست‌ كه‌ نقش‌ مادر، از مادر شخصي‌ فراتر رفته‌، به‌ مادر همگان‌ تبديل‌ شده‌ و «مادر» مقدس‌ مي‌شود.

دور شدن‌ مريم‌ از اهلش‌ به‌ اين‌ مي‌ماند كه‌ از ارزش‌هاي‌ حاكم‌ بر جامعه‌ خويش‌ كه‌ به‌ نوعي‌ سياه‌ نمايي‌ چهره‌ مادر بوده‌ فاصله‌ مي‌گيرد و اين‌ آيين‌ ورود به‌ مرحله‌ مادر مقدس‌ شدن‌ است‌.

در نظام‌ سلطه‌ مرد بر زن‌، زنان‌ نيز در جست‌ و جوي‌ پيدا كردن‌ راه‌ هايي‌ براي‌ سلطه‌ هستند. در اين‌ نظام‌، ارزش‌ هايي‌ كه‌ فرزند مي‌آوزد نيز كاركردي‌ جز سلطه‌ بر ديگران‌ ندارند. اما كساني‌ كه‌ چهره‌ سياه‌ مادر را پس‌ مي‌زنند و مادر مقدس‌ را از درون‌ خويش‌ فرامي‌ خوانند بهاي‌ عمل‌ خود را با مورد اتهام‌ قرار گرفتن‌ و رانده‌ شدن‌ مي‌پردازند.

مريم‌ پس‌ از اين‌ كه‌ با بي‌ اعتنايي‌ از قوم‌ خود دور مي‌شود در قلمروي‌ كه‌ سرشار از سكوت‌ بود و در آن‌ همه‌ چيز به‌ آني‌ بستگي‌ داشت‌، در افقي‌ كه‌ زمين‌ و آسمان‌ به‌ هم‌ مي‌پيوندند قرار مي‌گيرد و از بطن‌ سكوت‌ و عمق‌ اين‌ پيوند، آهنگ‌ تولد كودكي‌ نواخته‌ مي‌شود كه‌ نه‌ يك‌ كودك‌، بل‌ انسان‌ كاملي‌ بود كه‌ در معصوميت‌ ازلي‌ خود، كودكي‌ را مي‌مانست‌.

حالا مريم‌ با اين‌ «قدرت‌ تميز و تشخيص‌» شمشير تيزي‌ را در دست‌ داشت‌ كه‌ با آن‌ رقص‌ زيبايي‌ را آغاز كرد. در آن‌ نمايش‌، جنگ‌ و خشونت‌ رنگ‌ مي‌باخت‌ و جاي‌ خود را به‌ تحمل‌ تفاوت‌ آدم‌ها و به‌ عشق‌ و دوست‌ داشتن‌ همه‌ چيز و همه‌ كس‌ مي‌داد. جشن‌ زيستن‌ آغاز شده‌ بود و نشاني‌ از دشمني‌ در آن‌ ديده‌ نمي‌شد. نواي‌ موسيقي‌ اين‌ جشن‌ طنيني‌ ماندگار يافت‌ و گاهي‌ كه‌ آرزوي‌ نجات‌ و رستگاري‌ از اعماق‌ وجود كسي‌ تلنگري‌ بزند، ميتواند در سكوتي‌ عميق‌ اين‌ طنين‌ را بشنود.

در پايان‌ توجه‌ به‌ اين‌ نكته‌ ضروري‌ است‌ كه‌ نه‌ سوره‌ مريم‌ و نه‌ كتاب‌ «مريم‌ مادر كلمه‌» به‌ زن‌ و ابعاد وجودي‌ گوناگون‌ زن‌ نپرداختند و در آن‌ها زن‌ «مادر» تعريف‌ شده‌ است‌. ولي‌ در اين‌ تعريف‌، عميق‌ترين‌ خرد زنانه‌ كه‌ روح‌ مادرانه‌ است‌ به‌ تصوير كشيده‌ شده‌.

هركس‌ در پيوند با روح‌ مادرانه‌ خويش‌ مي‌تواند شعر زندگي‌ زمانه‌اش‌ را بسرايد. آنگونه‌ شعري‌ كه‌ چون‌ مشعل‌ پيشاپيش‌ راهش‌ را روشن‌ كند و جان‌ مايه‌اش‌ را از زمين‌ بگيرد.

اگر زنان‌ نيز به‌ خويشتن‌ خويش‌ ايمان‌ بياورنداز آن‌ نوع‌ ايماني‌ كه‌ در آن‌ نه‌ مردان‌ را انكار كنند بلكه‌ خود را باور بدارند و زنانگي‌ عميق‌ خويش‌ را بپرورند، شعر زندگي‌ را خواهند سرود. و شايد اين‌ شعر يك‌ بيت‌ مشترك‌ در هر زماني‌ داشته‌ باشد: هنوز خواهان‌ رويت‌ رخساره‌ خدايم‌ در شكوفه‌هاي‌ نوخاسته‌.

=====================================================

روزنامه شرق ،3 / 6 /1383 ، ص 20

نوشتن دیدگاه


تصویر امنیتی
تصویر امنیتی جدید